کاوشگر لینوکس

آموزش لینوکس و معرفی نرم افزارهای کاربردی مرجع باز (open source)

کاوشگر لینوکس

آموزش لینوکس و معرفی نرم افزارهای کاربردی مرجع باز (open source)

راهنمای مجموعه اداری OpenOffice

یکی از اصلی‌ترین برنامه‌های کاربردی که هر کاربر کامپیوتر از آن استفاده میکند، برنامه‌های اداری مانند واژه پردازها و صفحه گسترده‌ها هستند. مجموعه‌های اداری زیادی برای محیط سیستم عامل لینوکس نوشته شده‌اند. یکی از این مجموعه‌ها که بسیار قدرتمند بوده و دارای تعداد زیادی کاربر است، مجموعه OpenOffice است که تحت حمایت شرکت Sun Microsystems توسعه می‌یابد. مجموعه اداری تجاری StarOffice از این مجموعه بعنوان پایه بهره گیری میکند. OpenOffice با استفاده از زبانهای برنامه نویسی ++C و جاوا نوشته شده است. یکی از محاسن عمده این برنامه قابلیت استفاده از زبان فارسی در آن است. البته ناگفته نماند که این قابلیت فقط در نسخه‌های 1.1 و بالاتر این نرم افزار موجود است و در نسخه‌های قدیمی‌تر نمی‌توانید فارسی تایپ کنید. یکی از بهترین قابلیتهای این مجموعه توانایی خواندن فایلهای مجموعه اداری آفیس مایکروسافت و ذخیره به آن فرمتهاست. بنابراین کاربرانی که مایلند به سیستم لینوکس منتقل شوند و یا مجبور هستند اطلاعات خود را به کاربران سیستم عامل ویندوز ارائه نمایند، میتوانند از این قابلیت به خوبی استفاده نمایند. این مجموعه دارای چند نرم‌افزار مختلف است که در زیر به معرفی اجمالی هر یک خواهیم پرداخت. نرم افزار OpenOffice Writer در صورتی که قبلا با نرم افزار MS-Word کار کرده باشید، کار کردن با این نرم افزار برای شما بسیار آسان خواهد بود. قابلیت جالبی که در این نرم افزار مشاهده میشود و بسیار مفید است، کامل کردن خودکار واژه های تایپ شده است. در صورتی که قبلا واژه ای را در سند خود تایپ کرده باشید، هنگام تایپ آن برای بار دوم، برنامه آنرا برای شما تایپ کرده و می‌توانید با فشار دادن کلید Enter آنرا قبول کنید. با کمک این نرم افزار می‌توانید مستنداتی را که توسط واژه پرداز Word مایکروسافت ایجاد کرده اید، به محیط لینوکس منتقل نمایید. این نرم افزار علاوه بر اینکه یک واژه پرداز قابل است، یک ویرایشگر HTML کارآمد نیز به شمار میرود. با استفاده از این نرم افزار میتوانید فایلهای HTML نیز ایجاد و ویرایش نمایید. مستنداتی که بوسیله این نرم افزار ایجاد می‌کنید را میتوانید با فرمتهای sxw (فرمت اصلی برنامه Writer)، مایکروسافت Word نسخه های ۶، ۹۵، ۹۷، ۲۰۰۰ وXP، فرمت های StarWriter، RTF، PDF، HTML، XTML، XML و متن ذخیره نمایید. نرم افزار OpenOffice Calc این نرم افزار یک نرم افزار صفحه گسترده مانند MS-Excel میباشد. در صورتی که قبلا با Excel کار کرده باشید، کار کردن با این نرم افزار نیز برایتان بسیار ساده خواهد بود. علاوه بر اینکه در این نرم افزار می‌توانید فایلهای مربوط به نرم افزار Excel را بخوانید، می‌توانید مستندات خود را با فرمتهای sxc (فرمت اصلی برنامه Calc)، مایکروسافت اکسل نسخه های ۵، ۹۵،۹۷، ۲۰۰۰ و XP، HTML، PDF، XHTML، CVS، StarCalc، dBase، SLK و dif نیز ذخیره نمایید. نرم افزار OpenOffice Impress این نرم افزار نیز یک نرم افزار ایجاد مستندات معرفی یا Presentation است که بسیار شبیه به MS-PowerPoint می‌باشد. در صورتی که قبلا با این نرم افزار آشنایی داشته باشید، کار کردن با Impress برای شما بسیار آسان خواهد بود. بوسیله این نرم افزار می‌توانید فایلهای مربوط به PowerPoint مایکروسافت را خوانده و به فرمتهای sxi (فرمت اصلی برنامه Impress)، مایکروسافت PowerPoint نسخه های ۹۷، ۲۰۰۰ و XP، همچنین sxd، HTML،StarDraw، StarImpress وFlash نیز ذخیره نمایید. همچنین امکان تهیه خروجی تصویری با فرمتهای بسیار متنوع نیز در این نرم افزار وجود دارد. نرم افزار OpenOffice Draw در صورتی که با نرم افزار های رسم اشکال برداری مانند Corel Draw کار کرده باشید، مفاهیم این نرم افزار را به آسانی درک خواهید کرد. با استفاده از این نرم افزار می‌توانید انواع نمودارها، اشکال و دیاگرامها را رسم کرده و با فرمتهای sxd (فرمت اصلی برنامه Draw)، همچنین PDF، HTML،StarDraw، Flash و فرمت‌های بسیار متنوع تصویری ذخیره نمایید. نرم افزار OpenOffice Math کاربرد این نرم افزار در تهیه انواع فرمولها و درج آنها در مستندات مختلف می‌باشد. فایلهایی را که توسط این نرم‌افزار ایجاد می‌کنید را می‌توانید با فرمت‌هایی مانند sxm (فرمت اصلی برنامه)، StarMath، MathML و PDF ذخیره نمایید. همانطور که در بالا ذکر شد، مجموعه نرم افزارهای OpenOffice دارای قابلیت‌های فراوانی هستند که آشنایی با تمام آنها نیازمند مطالعه یک کتاب کامل است. همراه با این مجموعه نرم‌افزاری یک سیستم راهنمای کامل ارائه شده است که می‌توانید در مواقع لزوم از آن استفاده کنید. برای باز شدن صفحه راهنما کافی است که کلید F1 را فشار دهید. در این راهنمای کوچک چگونگی نصب و تنظیم مجموعه OpenOffice برای استفاده از زبان فارسی در آن توضیح داده شده است. در مرحله نخست نیاز دارید تا آخرین نسخه این مجموعه را از اینترنت دانلود نمایید. این مجموعه را میتوانید از سایت http://www.openoffice.org دانلود نمایید. بسته آن حدود ۷۵ مگابایت حجم دارد. پس از اینکه این مجموعه را دانلود کردید، با استفاده از نرم‌افزارهایی مانند Ark در محیط KDE و یا دستورهای زیر در خط فرمان، آنرا باز کنید : $ gunzip Ooo_1.1.0_LinuxIntel_install.tar.gz $ tar -xf Ooo_1.1.0_LinuxIntel_install.tar با این کار، محتویات بسته در یک دایرکتوری به نام Ooo_1.1.0_LinuxIntel_install باز خواهد شد. برای اجرای برنامه نصب، کافی از داخل این دایرکتوری، برنامه Setup را اجرا نمایید. پس از چند لحظه صفحه خوش آمدگویی نرم افزار نمایش داده میشود. برای عبور از آن روی Next کلیک کنید. در مرحله بعدی یک فایل متنی در مورد این نسخه از مجموعه به نمایش در خواهد آمد. در مرحله بعدی نیز باید با مجوز نرم‌افزار موافقت کنید. در این مرحله باید ابتدا نوار پیمایش را به پایین‌ترین نقطه آورده و سپس گزینه I accept... را تیک بزنید. در مرحله بعدی نیز باید اطلاعات شخصی خود مانند نام، نام خانوادگی و ... را وارد نمایید. بخش اصلی نصب از مرحله بعدی شروع می‌شود که نوع نصب را انتخاب می‌کنید. بسته به نوع نصبی که انتخاب می‌کنید، به ۱۹۰ تا ۲۵۰ مگابایت فضا نیاز خواهید داشت. در صورتی که نصب Custom را انتخاب کرده باشید، در مرحله بعد می‌توانید انتخاب نمایید که چه بخشهایی از نرم‌افزار نصب شوند. پس از این مرحله باید مسیر نصب نرم افزار را تعیین نمایید. میتوانید آنرا در یک پوشه در دایرکتوری خانگی خودتان نصب کنید. پس از انتخاب مسیر نصب، در مرحله بعدی روی دگمه Install کلیک کنید تا کپی و نصب آغاز شود. در این مرحله برای نصب یا معرفی Java به برنامه نصب از شما سوال خواهد شد. توجه داشته باشید که حتما لازم نیست تا جاوا را روی سیستم خود نصب شده داشته باشید. تنها برخی از ویژگی‌های مجموعه OpenOffice مانند ذخیره با فرمت Flash به جاوا نیاز دارد. ممکن است بسته جاوا روی سیستم شما نصب باشد. مسیر نصب بسته به نوع توزیع متفاوت است، ولی معمولا در یک دایرکتوری در مسیر usr/lib قرار دارد. کافی است آنرا انتخاب نمایید. (تصویر ۲) در صورتی که مایل نیستید از جاوا استفاده نمایید، گزینه Do Not Install Java Runtime Environment را انتخاب نمایید و در پیغام هشدار روی OK کلیک کنید. برنامه نصب به صورت خودکار منوهای برنامه را ایجاد میکند. در صورتی که از KDE استفاده میکنید، یکبار از KDE خارج شوید و با ورود مجدد منوها نمایش داده خواهند شد. اکنون میتوانید برنامه‌هایی را که نیاز دارید اجرا نمایید. برای فعال کردن زبان فارسی، ابتدا باید توجه داشته باشید که زبان فارسی و قلمهای یونیکد باید در سیستمتان نصب شده باشد. (در صورتی که نیست، به راهنمای زبان فارسی که در بخش نصب و پیکربندی لینوکس در بخش آرشیو مقالات موجود است مراجعه کنید) برای فعال کردن نوشتن راست به چپ یا RTL روی گزینه Tools کلیک کرده و Options را انتخاب نمایید. سپس در بخش Language Settings > Languages قسمت Complex Text Layout Support را تیک بزنید و روی OK کلیک کنید تا فعال شود. منبع : technotux

پروژه‌ی KDE چیست؟

از اواخر دهه‌ی ۶۰ میلادی که یونیکس، در آزمایشگاه‌های شرکت بل زاده شد، تا به امروز، این سیستم همواره به قدرت و پایداری مداوم معروف بوده است. در تمامی این سال‌ها یونیکس بر روی رایانه‌های Mainframe و کارگزارهای پیشرفته حکمرانی کرده است. اگر یونیکس نبود، امروزه اینترنت وجود نمی‌داشت. TCP/IP، پست الکترونیکی، و بسیاری دیگر از قراردادها و برنامه‌هایی که امروزه مورد استفاده‌ی کاربران رایانه هستند، با یونیکس متولد شدند و رشد یافتند. اما، در تمام این دوران، استفاده‌ از یونیکس هیچگاه برای کاربران معمولی رایانه آسان نبود. استفاده از یونیکس نیازمند دانش نسبتا بالای رایانه بود، و بر عکس ویندوز یا مکینتاش، محیط گرافیکی جذابی برای آن وجود نداشت. تلاش‌های شرکت‌هایی همانند Wind River و NEXT Step نیز در راه ساده کردن یونیکس نتیجه نداد؛ این عوامل، جنگ یونیکس‌ها با یکدیگر، و یک سری دادگاه‌های حقوقی از طرف شرکت AT&T دست در دست هم داده، گسترش یونیکس در بازار رایانه‌های خانگی را متوقف کرده و راه را برای ویندوز مهیا ساختند.
در این حال بود که پروژه‌ی KDE در اواخر سال ۱۹۹۶ به وجود آمد. اهداف
KDE عبارت بودند ازآماده سازی بستری مناسب برای نوشتن نرم‌افزار برای یونیکس و لینوکس؛ و فراهم کردن محیط گرافیکی جذاب برای ایستگاه‌های کاری یونیکس و لینوکس. KDE در ابتدا یک پروژه‌ی عمدتا آلمانی بود، که به مرور زمان گسترش یافت و امروزه بدل به شبکه‌ای از مهندسان نرم‌افزار معتقد به نرم‌افزار آزاد در سراسر جهان شده است. KDE که مخفف "K Desktop Environment" می‌باشد، با پیشرفت خیره‌کننده‌اش طی سال‌های اخیر، تبدیل به تاج طلایی پروژه‌های نرم‌افزار آزاد گردیده است، به گونه‌ای که جدیدترین نسخه‌ی آن یعنی نسخه‌ی 1/3 هم از نظر زیبایی و چشم نوازی، و هم از نظر قابلیت‌ و کارایی با محیط‌های ویندوز و مکینتاش رقابت می‌کند، و به اعتقاد بسیاری، حتی از آن‌ها پیشی گرفته است.
محیط میزکار
KDE شامل برنامه‌ها و نرم‌ افزارهای گوناگون و متنوعی می‌باشد. نرم‌افزار‌های شبکه، برنامه‌ی FTP ، پست الکترونیکی (KMail) و گفتگوی مستقیم (Kopete) ؛ نرم‌افزارهای گرافیکی و ویرایش تصویر (Kontour)، پخش موسیقی (noatun) ، پخش فیلم (!aKtion) و کار با دوربین‌های دیجیتال (Kamera) و پویشگر (Kooka) و چاپگر (Kdeprint) ، نرم‌افزار‌های مدیریت سیستم همانند مرکز کنترل، مرورگر صفحات وب (Konqueror) ، نرم‌افزارهای دورنما (KFax) ، طراحی صفحات وب (Quanta) ، محیط برنامه‌نویسی (KDevelop) ، تعدادی بازی (Kdegames) ، نرم‌افزارهای آموزشی (Kdeedu) ، و یک مجموعه‌ی کامل نرم‌افزارهای اداری (KOffice) شامل واژه‌پرداز (KWord) ، صفحه‌گسترده (KSpread) ، نمایش KPresenter و بسیاری نرم‌افزار‌های دیگر، محیطی کامل را برای کاربران فراهم کرده‌اند.
با توجه به سرعت پیشرفتی که
KDE از خود نشان داده است، پیش‌بینی آینده‌ی آن کاری بس دشوار است. به تازگی دولت آلمان طی پروژه‌ای با نام Kroupware ، اقدام به اضافه کردن پاره‌ای امکانات به KDE کرده است. سایر دول اروپایی نیز همگی مشغول بررسی KDE می‌باشند. شرکت Apple برای ساخت مرورگر جدید خود به نام Safari ، از مرورگر Konqueror، استفاده کرده و پیشرفت‌های خود به این مرورگر را در اختیار پروژه‌ی KDE قرار داده است. همگی نشانه‌ها بیانگر آن است که آینده‌ی درخشانی در انتظار این پروژه می‌باشد وسناریوی "یونیکس سخت است" دیگر صادق نیست. ترکیب KDE/لینوکس آماده‌ی فتح رایانه‌های رومیزی می‌باشد.

فارسیKDE چیست؟

پروژه‌ی فارسیKDE از آنجا شروع شد، که تعدادی عاشق لینوکس و نرم‌افزار آزاد متوجه شدند که در لیست زبان‌های محیط گرافیکی محبوب آن‌ها یعنی KDE، جای فارسی خالی است. در سال ۱۹۹۹، مدیر پروژه‌ی فارسی KDE با مسؤلین KDE تماس گرفت و مشخص شد که KDE هنوز از زبان‌های راست به چپ، مانند فارسی، پشتیبانی نمی‌کند. برنامه‌نویسان KDE در آن زمان گفتند که با عرضه‌ی نسخه‌ی 3.0KDE ، این پشتیبانی صورت خواهد گرفت. در آن زمان، طرح صفحه‌کلید امروزی لینوکس با پیروی از مصوبات شورای عالی انفورماتیک کشور طراحی شد، و همچنین پشتیبانی زبان‌های راست به چپ در KDE نیز فعال گردید. با عرضه‌ی نسخه‌ی 3.0 KDE در ماه می سال ۲۰۰۲، کار ترجمه‌ی KDE شکل جدی به خود گرفت.
لازم به ذکر است که تا کنون تنها قسمت اولیه، یعنی پایه‌ی
3.1KDE  به فارسی ترجمه شده است. هر چند که خود همین پایه، شامل تعداد زیادی نرم‌افزار، و تقریبا مهمترین نرم‌افزارهای KDE می‌شود، اما هنوز تعداد بسیاری از نرم‌افزارهای KDE ترجمه نشده باقی مانده‌اند، برای نسخه‌ی 3.2 KDE، قرار است تعداد بیشتری از نرم‌افزارهای KDE  ترجمه شده، و همچنین سیستم تقویم جلالی (هجری شمسی) به آن افزوده گردد.

گنو/لینوکس چیست؟

گنو/لینوکس یا بطور مختصر لینوکس یک سیستم عامل است. شما هم‌اکنون سیستم عاملی روی رایانه خود دارید و می‌دانید که سیستم عامل، مهمترین برنامه‌ی رایانه است که وظیفه‌ی مدیریت سایر برنامه‌ها، مدیریت سخت‌افزار و ارتباط میان نرم‌افزار با سخت‌افزار را بر عهده دارد. سیستم عامل شما ممکن است مایکروسافت ویندوز، نسخه‌ای از داس، اپل مکینتاش، یا نسخه‌ای از یونیکس باشد (سیستم عامل‌های دیگری نیز وجود دارند). گنو/لینوکس یک سیستم عامل شبیه یونیکس است که هسته‌ی آن توسط فردی با نام "لینوس توروالدس" که در اوایل دهه‌ی نود، دانشجوی دانشگاه هلسینکی فنلاند بود نوشته شد؛ و اولین نسخه‌ی آن در سال ۱۹۹۱ انتشار یافت. سپس نرم‌افزارهایی که پروژه‌ی "گنو" تهیه و تولید کرده بود، در کنار این هسته قرار گرفت، و سیستم عامل گنو/لینوکس را تشکیل داد. از آن جایی که بسیاری از نرم‌افزارهای مهم درون این سیستم، از محصولات پرو‌ژه‌ی گنو می‌باشد نام صحیح این سیستم عامل "گنو/لینوکس" است.
گنو/لینوکس مزیت‌های بسیاری نسبت به سایر سیستم عامل‌ها دارد. به طور خلاصه می‌توان نقاط قوت گنو/لینوکس را در امنیت بسیار بالا به دلیل وجود دیواره‌ی آتش در هسته‌ی سیستم عامل و همچنین وجود لایه‌های امنیتی مختلف در آن، تعداد انگشت شمار ویروس‌های رایانه‌ای شناخته شده برای آن، پایداری بسیار بالا به دلیل طراحی درست هسته، بدین صورت که اشکال در یک نرم‌افزار باعث ناپایداری کل سیستم نمی‌گردد، سرعت بالای سیستم عامل، به دلیل در دسترس بودن کد متن برنامه، و در نتیجه امکان کامپایل برنامه برای یک سخت‌افزار خاص، قیمت بسیار پایین آن، از آن‌جایی که خود سیستم عامل و اکثر نرم‌افزار‌های آن به رایگان در دسترس می‌باشند؛ خلاصه کرد. لینوکس همچنین یک هسته‌ی کاملا چند وظیفه‌ای می‌باشد، و از سال‌ها قبل از آنکه ویندوز به وجود آمده باشد و در زمانی که داس یک سیستم عامل تک وظیفه‌ای بود؛ این سیستم توانایی اجرای چند وظیفه به صورت همزمان را داشت. لینوکس سیستمی چند کاربری است، و این مفهوم را به حد اعلای خود رسانده، زیرا چند کاربر، می‌توانند از یک سیستم به طور همزمان و بدون دخالت در وظایف یکدیگر استفاده کنند. نسخه‌ی فعلی هسته‌ی لینوکس که نسخه‌ی ۴/۲ است، توانایی بهره‌وری از ۸ پردازنده را به صورت همزمان دارد، و این قابلیت در نسخه‌ی بعدی آن به ۱۶ پردازنده خواهد رسید.
مهمترین برتری گنو/لینوکس، نسبت به سیستم‌عامل‌های انحصاری آن است که این سیستم نرم‌افزار آزاد است. هیچ شرکت، دولت یا گروهی صاحب گنو/لینوکس نیست. شرکت‌ها و گروه‌های بسیاری اقدام به تولید مجموعه نرم‌افزارهای خود، که "پخش" نام دارد کرده‌اند. تعداد دقیق پخش‌های گنو/لینوکس مشخص نیست، اما آنچه که مسلم است آن است که بیش از ۲۰۰ پخش ثبت شده‌ی گنو/لینوکس وجود دارد. هر شخصی، با کمی دانش فنی و کمی وقت می‌تواند سیستم عامل گنو/لینوکس خودش را درست کند. با این وجود اکثرا افراد ترجیح می‌دهند که از پخش‌های از پیش ساخته شده استفاده کنند. از معروفترین پخش‌های گنو/لینوکس می‌توان به دبیان (Debian) ، رد هت (RedHat) ، مندریک (Mandrake) ،
سوزه (SuSE) و جنتو (Gentoo) اشاره کرد. گنو/لینوکس هم همانند مایکروسافت ویندوز، و در حقیقت همانند تمام سیستم‌عامل‌های دیگر بر روی دیسک سخت نصب می‌شود. در حقیقت، گنو/لینوکس تقریبا روی هر نوع سازه‌ی رایانه‌ای قابل نصب است. از سازه‌ی IA32 که اکثر ما از آن استفاده می‌کنیم، و شامل پردازنده‌های Intel و AMD می‌شود، تا سازه‌ی PowerPC (پردازنده‌های IBM و Motorola)، سازه‌ی Sparc (پردازنده‌های Sun)، سازه‌ی Alpha (پردازنده‌های HP)، و سازه‌های دیگری که ذکر آن‌ها در اینجا ضرورتی ندارد. گنو/لینوکس همچنین می‌تواند به آسانی در کنار سایر سیستم‌عامل‌‌ها از جمله مایکروسافت ویندوز، بر روی یک رایانه قرار گیرد. در این حالت شما یک رایانه‌ی به اصطلاح Multi Boot خواهید داشت، و هنگام روشن نمودن رایانه، سیستم‌عامل مورد نظرتان را انتخاب کرده و وارد آن می‌شوید.